Menu

O przepisach regulujących nauczanie religii w przedszkolach i szkołach publicznych w Polsce

Niektóre media i środowiska chętnie wypowiadają się ostatnio o wyeliminowaniu nauki religii w szkołach bądź o zmniejszeniu wymiaru jej nauczania.
W odpowiedzi na te spekulacje przytoczmy najpierw preambułę ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U.2004.256.2572 j.t.), która wypowiadając się o wychowaniu dzieci i młodzieży, jest „duchem” ustawy:

Oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa; kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie - respektując chrześcijański system wartości - za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Kształcenie i wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości ojczyzny oraz poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.

Ustawodawca jasno formułuje jakie wartości w wychowaniu dzieci i młodzieży uważa za najważniejsze.
Obowiązki państwa w sprawie nauczania religii określa art. 12 wspomnianej ustawy:
1. Publiczne przedszkola, szkoły podstawowe i gimnazja organizują naukę religii na życzenie rodziców, publiczne szkoły ponadgimnazjalne na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów; po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii decydują uczniowie.
2. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych określa, w drodze rozporządzenia, warunki i sposób wykonywania przez szkoły zadań, o których mowa w ust. 1.

Jasno zostały określone obowiązki dyrektora szkoły publicznej dotyczące organizacji nauki religii w szkole, bez względu na to czy nauczanie tych lekcji finansuje rząd czy samorząd.
Wymiar lekcji religii określa natomiast §8 ust.1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach:

Nauka religii w przedszkolach i szkołach publicznych wszystkich typów odbywa się w wymiarze dwóch zajęć przedszkolnych (właściwych dla danego poziomu nauczania) lub dwóch godzin lekcyjnych tygodniowo. Wymiar lekcji religii może być zmniejszony jedynie za zgodą biskupa diecezjalnego Kościoła Katolickiego albo władz zwierzchnich pozostałych kościołów i innych związków wyznaniowych.

Nie wątpię, że są środowiska, które chciałyby zmienić ten stan rzeczy, jednak na szczęście nie można tego dokonać zmianą ustawy o systemie oświaty. Na straży obecnych ustaleń w sprawie nauki religii (i nie tylko) stoi bowiem Konkordat, który jako zawarty między dwoma państwami jest aktem wyższego rzędu aniżeli ustawa któregokolwiek z tych państw. Jakiekolwiek zmiany zapisów w Konkordacie wymagają zgody obu stron.

Przytaczam pełną nazwę Konkordatu oraz art. 12 i art. 14 ust. 1 i 2 regulujące interesujący nas problem:

Dz.U.1998.51.318

KONKORDAT między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską,
podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.
(Dz. U. z dnia 23 kwietnia 1998 r.)
W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
podaje do powszechnej wiadomości:
W dniu 28 lipca 1993 r. został podpisany w Warszawie Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską w następującym brzmieniu:
KONKORDAT
między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską



Artykuł 12
1. Uznając prawo rodziców do religijnego wychowania dzieci oraz zasadę tolerancji, Państwo gwarantuje, że szkoły publiczne podstawowe i ponadpodstawowe oraz przedszkola, prowadzone przez organy administracji państwowej i samorządowej, organizują zgodnie z wolą zainteresowanych naukę religii w ramach planu zajęć szkolnych i przedszkolnych.
2. Program nauczania religii katolickiej oraz podręczniki opracowuje władza kościelna i podaje je do wiadomości kompetentnej władzy państwowej.
3. Nauczyciele religii muszą posiadać upoważnienie (missio canonica) od biskupa diecezjalnego. Cofnięcie tego upoważnienia oznacza utratę prawa do nauczania religii. Kryteria wykształcenia pedagogicznego oraz forma i tryb uzupełniania tego wykształcenia będą przedmiotem uzgodnień kompetentnych władz państwowych z Konferencją Episkopatu Polski.
4. W sprawach treści nauczania i wychowania religijnego nauczyciele religii podlegają przepisom i zarządzeniom kościelnym, a w innych sprawach przepisom państwowym.
5. Kościół Katolicki korzysta ze swobody prowadzenia katechezy dla dorosłych, łącznie z duszpasterstwem akademickim.

Artykuł 14
1. Kościół Katolicki ma prawo zakładać i prowadzić placówki oświatowe i wychowawcze, w tym przedszkola oraz szkoły wszystkich rodzajów, zgodnie z przepisami prawa kanonicznego i na zasadach określonych przez odpowiednie ustawy.
2. W realizowaniu minimum programowego przedmiotów obowiązkowych i w wystawianiu druków urzędowych szkoły te podlegają prawu polskiemu. W realizowaniu programu nauczania pozostałych przedmiotów szkoły te stosują się do przepisów kościelnych. O publicznym charakterze tych szkół i placówek decyduje prawo polskie.

Zmiana obecnego stanu w nauce religii wymagałaby zmiany aktu prawnego wyższego rzędu niż Konkordat, czyli naszej Konstytucji. Ufam, że do tego nie dojdzie.

Warto też zauważyć, iż na podstawie art. 70 ust. 2 Konstytucji nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna.


Na koniec podaję pierwotną wersję art. 12 ustawy o systemie oświaty:
1. Uznając prawo rodziców do religijnego wychowania dzieci, szkoły publiczne podstawowe organizują naukę religii na życzenie rodziców, szkoły publiczne ponadpodstawowe - na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów; po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii decydują uczniowie.
2. Minister Edukacji Narodowej w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych określa, w drodze rozporządzenia, warunki i sposób wykonywania przez szkoły zadań, o których mowa w ust. 1.


Podsumowując należy stwierdzić, że na wniosek rodziców nauka religii w szkołach i przedszkolach publicznych jest obowiązkowa i bezpłatna, a dyrektorzy tych placówek mają obowiązek umieszczania lekcji religii w planie organizacyjnym w wymiarze dwóch lekcji tygodniowo.


Opracował
A. Wybrański – wiceprezes
Z G RKCH „Odrodzenie”