Współczesny Ruch Kultury Chrześcijańskiej "Odrodzenie" jest spadkobiercą i kontynuatorem idei działającego w międzywojennym dwudziestoleciu Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej "Odrodzenie". Korzenie ideowe sięgają jednak jeszcze głębiej w historię. U podstaw powstania w 1919 r. "Odrodzenia" jako stowarzyszenia akademickiego leżały idee różnych grup i kółek etycznych, działających jawnie bądź w ukryciu w okresie rozbiorów, grup w szerokim znaczeniu tego słowa odrodzeniowych, zarówno romantycznych, jak i pozytywistycznych. Chodziło o ideał odrodzenia Polski przez religijne,moralne i intelektualne odrodzenie młodzieży. Tak więc wpływ na powstanie "Odrodzenia" miało środowisko skupione wokół działającego w latach 1906-1915 Towarzystwa Przyjaciół Młodzieży założonego przez Cecylię Plater-Zyberkównę i związanego z tym środowiskiem miesięcznika "Prąd". Na rozwój stowarzyszenia "Odrodzenie" wpłynęły także charyzmatyczne osobowości założycieli, a wśród nich późniejszego księdza, marianina, Władyslawa Lewandowicza. Mówi się także o związkach ideowych z "Odrodzeniem" dzisiejszego błogosławionego ks. Jerzego Matulewicza, biskupa wileńskiego. Stowarzyszenie rozwinęło działalność we wszystkich ówczesnych ośrodkach akademickich Rzeczypospolitej, a więc w Warszawie, Lwowie, Wilnie, Lublinie, Krakowie i Poznaniu. Prof. Karol Górski w swoich wspomnieniach tak charakteryzował "Odrodzenie"( "Tygodnik Powszechny" nr 46 z 16 XI 1986 r.): "Odrodzenie " obejmowało dużą grupę ludzi: publicystów, naukowców, działaczy społecznych. Cechowała ich postawa głębokiej wiary, szacunku dla myśli św. Tomasza, postawa społeczna i litrurgiczna. Członkowie "Odrodzenia"pozostali wierni Kościołowi nawet w czasach najtrudniejszych. Ks.Prymas Wyszyński też należał do "Odrodzenia" i wydaje się ,że to miało istotny wpływ na jego osobowość i sposób duszpasterzowania, kierowania Kościołem. Celem "Odrodzenia" było formowanie typu katolika trwającego pośród życia i wywierającego nań bezpośredni wpływ. Ale zasadniczy cel wykraczał poza indywidualne doskonalenie jednostki. "Nie ma odrodzenia społeczeństwa bez odrodzenia jednostki, nie ma odrodzenia jednostki bez sankcji wyższych". Chodziło o uwierzenie w twórczą potęgę katolicyzmu i wypracowanie postawy społecznej otwartej na wszystkie problemy człowieka, postawy twórczej, by przezwyciężyć zamęt ideowy i bagno praktyki współczesnego świata. Podstawowym hasłem "Odrodzenia " było :Oddać naród Chrystusowi, a metodą działania : Chrześcijaninem jestem i nic mi nie obce…" Jeżeli uwzględnić różne opracowania monograficzne ( np. Konstantego Turowskiego Historia Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej "Odrodzenie",W-wa ,1987 r.) oraz przewijające się w różnych wspomnieniach wzmianki o wpływie "Odrodzenia" na rozwój osobowy i wybory życiowe ich autorów, to okaże się, że przez międzywojenne "Odrodzenie"przeszło sporo osób, które w późniejszym czasie weszły do katolickiej elity intelektualnej i odegrały, bądź odgrywają jeszcze znaczną rolę w rozwoju katolicyzmu polskiego. … Seniorzy międzywojennego "Odrodzenia długo wspominali prekursorskie na owe czasy, wprowadzenie Mszy świętych recytowanych i wielki nacisk kładziony na wspólnotowe przeżywanie Eucharystii, wspominali też organizowane corocznie przez "Odrodzenie" Tygodnie Społeczne odbywające się przeważnie w Lublinie w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Było tam miejsce zarówno na poważną , naukową refleksję, wspólną modlitwę, jak i na studencką rozrywkę . Kończący studia odrodzeniowcy mieli możność działać dalej jako seniorzy w Związku Seniorów "Odrodzenia", który współpracował z "Odrodzeniem" akademickim, bądź też w utworzonym później Związku Inteligencji Katolickiej. Oddziaływanie społeczne "Odrodzenia" znalazło swój wyraz w utworzeniu "Chrześcijańskiego Związku Młodzieży Pracującej." "Odrodzenie" międzywojenne utrzymywało ścisłe związki z hierarchią Kościoła , z Akcją Katolicką, uczelniami, było też członkiem Międzynarodowego Ruchu Studentów Katolickich "Pax Romana". Cała działalność "Odrodzenia" przyczyniała się do szerzenia postaw katolicyzmu opartego na głębokiej wierze i wiedzy religijnej, świadomej odpowiedzialności za otoczenie i stosunki społeczne jako konsekwencji uczestnictwa w sakramentach świętych.

"Odrodzenie" współczesne

Warunki społeczne i polityczne w powojennej Polsce nie pozwoliły na powrót do form organizacyjnych "Odrodzenia" , jakie istniały przed wojną . Trwały wprawdzie kontakty towarzyskie odrodzeniowców, ale nie pozwalały one na podjęcie szerszej działalności . O ciągłości osobowej i nowych formach działania zadecydowała osobowość kardynała Stefana Wyszyńskiego. On skupiał wokół siebie kolegów odrodzeniowców i spowodował, że środowisko nie rozpadło się po zawierusze wojennej. Wypada odnotować, żę z czasem niewielkie grupy odrodzeniowców zasiliły również środowiska Klubów Inteligencji Katolickiej , Tygodnika Powszechnego czy ODiSSU) Począwszy od 1957 r. rozpoczęły się spotkania odrodzeniowców z kardynałem Prymasem na Jasnej Górze. Nazwane Dniami Modlitw Inteligencji Katolickiej, stały się z czasem instytucją podobną w swym znaczeniu do przedwojennych Tygodni Społecznych. Przyciągały wielu samym faktem udziału w nich ks.Prymasa Wyszyńskiego. Działał też "genius loci" Jasnej Góry i pod bezpośrednią opieką Matki Bożej odnawiały się serca i sumienia coraz większej grupy ludzi. Zaczęło się odradzanie "Odrodzenia", budziły się nadzieje i wola działania. Z czasem powstała koncepcja rozszerzenia dorocznych jasnogórskich spotkań modlitewno-studyjnych na systematyczną pracę w środowiskach, z których rekrutowali się uczestnicy Dni Modlitw. Na przełomie lat 70. i 80. ubiegłego wieku powstało ok. 30 wspólnot odrodzeniowych w różnych rejonach Polski. Zaczęła się kształtować nowa postać nieformalnego ruchu, formacyjnego i apostolskiego. Święty Paweł Apostoł pozostał patronem tej drogi do dojrzałego i odpowiedzialnego chrześcijaństwa . Kardynał Stefan Wyszyński u schyłku swego życia pragnął idee "Odrodzenia" zaszczepić następnym pokoleniom, młodzieży. Brał udział w spotkaniach młodych na Jasnej Górze, słuchał dyskusji, podsumowywał i poddawał pod rozwagę wnioski. Wśród młodych uczestników spotkań dostrzegał niedostatki wiedzy religijnej, skłonność do dyskutowania i kontestacji bez pogłębionej znajomości rzeczy, bez rozeznania zjawisk społecznych i bez znajomości nauki Kościoła. Nawoływał więc do rzetelnego studiowania – "czego Kościół uczy, a czego nie uczy". W końcu marca 1979 roku ks. Prymas spotkał się z przedstawicielami kształtującego się ruchu i podzielił się swoimi poglądami na jego dalszy rozwój.. Wtedy też zaproponował nazwę : Ruch Kultury Chrześcijańskiej "Odrodzenie". Nie chciał powołania duszpasterstwa inteligencji, choć były wśród odrodzeniowców takie plany; chciał, by "Odrodzenie" pozostało dynamicznym ruchem. Mówił też z naciskiem "zachowajcie swój wymiar świeckości…" Ta koncepcja ruchu sprawdziła się i nadal sprawdza się w praktyce. Dni Modlitw "Odrodzenia" na Jasnej Górze, odbywają się co roku, są dostępne dla wszystkich chętnych. Wykłady, homilie i konferencje rekolekcyjne, a także dyskusje seminaryjne są inspiracją do pracy działających w różnych częściach Polski wspólnot modlitewno-studyjnych "Odrodzenia". Uczestnicy Dni Modlitw "Odrodzenia" zgromadzeni na Jasnej Górze w święto Imienia Maryi , 12 września 1993 r. łącząc się z całym Kościołem polskim dokonali uroczystego aktu zawierzenia Matce Bożej, Królowej Polski. Przygotowując się wraz z całym narodem do Jubileuszu Roku 2000 w Roku Jezusa – 12 września 1997 r. – także w święto Imienia Maryi , oddali "Odrodzenie" Najświętszemu Sercu Jezusa. Kierując się zasadniczą ideą oddania Polski Chrystusowi i rozumiejąc aktualność zasady, iż nie ma odrodzenia społeczeństwa bez odrodzenia jednostki, wspólnoty "Odrodzenia" prowadzą pracę formacyjną w różnych postaciach. Oprócz systematycznych- przeważnie comiesięcznych spotkań z Mszą św.i odpowiednią nauką oraz dyskusją na przygotowane przez uczestników tematy, prowadzone są rekolekcje zamknięte, dni skupienia, pielgrzymki do sanktuariów, a nawet wspólne uczestnictwo w bardziej wartościowych spektaklach i imprezach kulturalnych. Wszystkie spotkania są otwarte i dostępne dla chętnych. Skupiający się przeważnie przy parafiach odrodzeniowcy podejmują różne zadania o charakterze społecznym, kulturowym i apostolskim, także na rzecz parafii. W ten sposób wzrastanie osób powoduje wzrastanie wspólnot i społeczności lokalnych we wzajemnym oddziaływaniu i współpracy. Tematyka pracy studyjnej wspólnot odrodzeniowych obejmuje problemy, które uczestnicy uważają za najbardziej dla nich istotne i potrzebne. Są to sprawy z zakresu podstawowej katechezy potrzebnej dorosłym, podejmowane są problemy z zakresu nauki społecznej Kościoła, zagadnienia biblijne, rodzinne, historyczne, aktualne problemy Kościoła powszechnego i Kościoła polskiego. Współpraca z przedstawicielami hierarchii kościelnej i wyższymi uczelniami katolickimi oraz innymi środowiskami pozwala na lepsze rozpoznawanie i rozumienie znaków czasu i różnych zagrożeń, którym należy przeciwdziałać .

W formacji odrodzeniowej zazębiają się trzy nurty:

• wewnętrzny, duchowy
• intelektualny, studyjny
• społeczny, apostolski

Praca nad odrodzeniem katolicyzmu i stosunków społecznych w Polsce podjęta przez "Odrodzenie" przed II wojną światową, zyskała nowe oparcie w dokumentach Soboru Watykańskiego II i nauczaniu Papieży, a także w wytycznych i zachętach księdza Prymasa Stefana Wyszyńskiego - a po Jego śmierci księdza Prymasa Józefa Glempa, który objął opiekę nad Ruchem Kultury Chrześcijańskiej "Odrodzenie". Nie można też pominąć roli ks. abp Ignacego Tokarczuka, ks. bp Stefana Bareły i innych księży biskupów, którzy wspierali ruch swoją wiedzą i doświadczeniem. Współczesne "Odrodzenie"- to już nie to samo stowarzyszenie akademickie, którym było przed wojną, ani nie ten sam Związek Seniorów "Odrodzenia". Zmieniły się warunki życia i stosunki społeczne, powstała jakościowo nowa sytuacja, pojawiły się nowe problemy i potrzeby. Upadek komunizmu i państwa totalitarnego, ujawnienie się przy tym silnych prądów laicystycznych oraz ataków na religię i Kościół pobudziły w "Odrodzeniu" myśl o konieczności wzmożenia wpływów na postawy jednostek, które potrafiłyby przenosić wynikające z Ewangelii wartości chrześcijańskie do życia społecznego.W ten sposób doszło do utworzenia w ramach ruchu stowarzyszenia katolickiego, które uzyskało aprobatę Konferencji Episkopatu Polski. Asystentem kościelnym stowarzyszenia został O.Leon Knabit, benedyktyn z Tyńca. Stowarzyszenie zachowało nazwę Ruch Kultury Chrześcijańskiej "Odrodzenie" , uzyskało też na podstawie przepisów państwowych status organizacji pożytku publicznego i jest – jako takie zarejestrowane przez Sąd Rejestrowy w Poznaniu pod nr. 0000078824.

Aktualnie w Polsce działa w różnych miejscowościach ponad 40 Kół – wspólnot "Odrodzenia", w tym 10 Kół młodzieżowych w szkołach średnich oraz Koło Akademickie.